Pojęcie i funkcje ideologii

Ideologia (z greckiego idéa – wyobrażenie, lógos – słowo, nauka), zbiór idei, poglądów i przekonań opisujących rzeczywistość oraz zawierających jej ocenę i zasady postępowania grup, ruchów społecznych i partii politycznych. Ideologia tworzy obraz świata istniejącego i prezentuje wizję przyszłości.

W skład ideologii wchodzą koncepcje filozoficzne, ekonomiczne, prawne, etyczne, religijne. Ideologia określa wartości i cele, które mają uzasadniać działania polityczne. Nie zawiera wskazań teoretycznych i praktycznych, jak osiągnąć cel, te bowiem znajdują się w doktrynach i programach politycznych.

Współcześnie uznaje się, że ideologia jako forma świadomości społecznej ściśle związana jest z powstaniem masowych partii i ruchów politycznych XIX w. Stąd też ich nazwy oparte są na kryterium ideologicznym, np. partie komunistyczne, socjaldemokratyczne, konserwatywne, liberalne, chrześcijańsko-demokratyczne.
- Ideologia w polityce nadaje sens każdemu działaniu politycznemu, każdej działalności społecznej
- Uzasadnia a także weryfikuje podejmowane działania
- Jest zbiorem poglądów o charakterze ogólnym, nie zawiera precyzyjnych określeń dotyczących czasu i kolejności ich realizacji
- Konkretyzacją ideologii są doktryny i programy polityczne
- Ideologie są jednostronne, dążą do podkreślenia różnic między własnym systemem przekonań a innymi systemami występującymi w przeszłości i współcześnie
- Są trudno podatne na innowacje
- W sposób emocjonalny odnoszą się do tego co głoszą
- Żądają przynależności
- Są powiązanie z instytucjami mającymi na celu umacnianie i wprowadzanie w życie głoszonych przekonań
- Zwolennicy danej ideologii przekonani są, że jest ona jedyną właściwą

Historia:
Po raz pierwszy użył tego terminu w 1796 roku francuski filozof Antoine Destutt de Tracy – zaproponował on stworzenie nauki – ideologii zajmującej się ideami, podobnie jak geologia zajmuje się ziemią (zadaniem nauki miało być poznanie i przekształcenie społeczeństwa dzięki odkrywanym prawidłowościom rządzącym kształtowaniem się idei).
Bonaparte nadał temu pojęciu pejoratywne znaczenie, rozpowszechnione w języku potocznym – ideologia to poglądy wątpliwe, abstrakcyjne oderwane od rzeczywistości, które mimo tych cech mogą stać się podstawą kształtowania ludzkich losów; dziś mówi się, że ktoś „dorabia ideologie”.

Funkcje ideologii w społeczeństwie:
- Uprawomacniająca istnienie różnych ugrupowań politycznych
- Programowo-polityczna – ideologia wpływająca na kształt programów politycznych partii i ruchów społecznych, wpływ na tożsamość ideową partii itd.
- Poznawcza – ideologie tworzą i upowszechniają określony obraz świata, jednostka wybierając jakąś doktrynę uzyskuje klucz do poznania i zrozumienia mechanizmów rządzących życiem społecznym
- Integrująca – łączy ludzi, którzy identyfikują się z określonymi poglądami, rodzi między nimi więź emocjonalną, często jest wzmacniana więzią organizacyjną